"Bố tôi là điệp viên"

Trong My Father - The Spy, John kể: Bố mình - John H. Richardson có quan hệ căng thẳng với nhiều viên chức Mỹ tại Sài Gòn, đặc biệt với Đại sứ Henry Cabot Lodge, một trong những người ủng hộ ý tưởng lật đổ Diệm.


Bài trước Đi tìm nguyên nhân của những vụ tai nạn hàng không xảy ra gần đây

Cậu bé John từng mê thích cuộc sống nhiều ưu đãi mà một viên chức cấp cao CIA như bố được hưởng. Dùng vỏ bọc ngoại giao, Chánh văn phòng CIA gần như là một đại sứ quyền lực. Trong thực tế, John H. Richardson được hưởng chế độ không thua gì cấp đại sứ.

Quân cảnh Mỹ có thể chặn bất cứ xe nào nhưng họ không bao giờ dám huýt còi đối với xe mang biển số ngoại giao. Và cậu John từng ngồi trên chiếc xe đặc biệt như vậy khi theo bố đến Manila, Sài Gòn, Seoul... Những chi tiết này đã được John - bây giờ 50 tuổi - thuật trong quyển My Father - The Spy (dẫn lại từ Washington Post 18/8/2005).

Trả lời phỏng vấn Washington Post, John cho biết ông đã tham khảo nhiều thư từ riêng, hồ sơ giải mật chính phủ, hồi ký các điệp viên cùng thời bố và thậm chí nhật ký gia đình mình để phác họa cuộc đời gián điệp của bố John H. Richardson.

Trong My Father - The Spy, John kể rằng bố John H. Richardson luôn nghiêm khắc với con cái. Có lần, tại Seoul, khi John đánh nhau với quân cảnh Mỹ, bố John H. Richardson đã buộc con phải xin lỗi viên chỉ huy quân đội Mỹ tại Hàn Quốc.

Lần kia, ông bố nhận được thư gửi từ tình báo quân đội Mỹ, cho biết cậu con trai 16 tuổi của mình bắt đầu chơi ma túy. John H. Richardson quyết định cho John nghỉ học và tống cậu sang Hawaii. Tuy nhiên, tình hình càng tồi tệ. Tại Hawaii, ma túy nhan nhản và John thậm chí dính vào đường dây chuyên cung cấp ma túy. Nghe tin John bị tống vào tù với bằng chứng sử dụng và bán ma túy, John H. Richardson dự tính nộp đơn từ chức nhưng sau đó đồng nghiệp khuyên nên thôi...

Trong My Father - The Spy, John kể khá nhiều về quãng thời gian làm việc của bố tại Sài Gòn. John H. Richardson có quan hệ căng thẳng với nhiều viên chức Mỹ tại Sài Gòn, đặc biệt với Đại sứ Henry Cabot Lodge, một trong những người ủng hộ ý tưởng lật đổ Diệm. Lodge thường xuyên chỉ trích John H. Richardson, cho rằng viên chức CIA này không hiểu thời thế, không biết thích nghi tình hình chính trị mới và thậm chí yêu cầu Washington triệu hồi John H. Richardson về Mỹ.

Cuộc chiến giữa John H. Richardson và Henry Cabot Lodge lọt ra ngoài, và tờ Washington Daily News tung ra bài viết “CIA ngoan cố bất tuân thượng lệnh”. Thế giới lúc đó chưa biết nhiều về hoạt động CIA tại Sài Gòn. Sau bài báo được đăng tải hai phóng viên lừng danh David Halberstam và Max Frankel thực hiện tiếp bài viết tương tự về quan hệ căng thẳng giữa CIA và Tòa đại sứ Mỹ tại Sài Gòn trên tờ New York Times (thời đó, người ta chưa có luật cấm tiết lộ danh tánh điệp viên trên báo chí). Bài báo đăng trên tờ New York Times càng cho thấy rõ mâu thuẫn nghiêm trọng trong cách nhìn liên quan chính sách thích hợp cho cục diện Việt Nam của Washington.

Cuối cùng, Lodge thắng. Diệm bị lật. John H. Richardson tất nhiên bị thất sủng. Theo John, nếu bố mình lì lợm hơn trong cuộc đối đầu nhóm chính khách cố chấp như Lodge, “chúng ta (Mỹ) có thể đã không dấn sâu vào Việt Nam”. Thậm chí trước cuộc chiến Việt Nam, John H. Richardson đã đối mặt nhiều vấn đề liên quan tính đạo đức trong trò chơi gián điệp thời Chiến tranh lạnh, đặc biệt quan điểm về địa chính trị của Mỹ.

Tại châu Âu thời hậu Thế chiến II, các cơ quan tình báo Mỹ đã bí mật tuyển nhiều cựu viên chức Đức Quốc xã để sử dụng trong cuộc chiến chống Cộng. Một số người thậm chí trở thành công dân Mỹ. Chính John H. Richardson - như kể trong My Father - The Spy - là một trong những viên chức CIA được phân công thực hiện chiến dịch tuyển dụng.

Tại Áo, John H. Richardson điều hành trực tiếp đường dây Otto von Bolschwing (cựu sĩ quan SS)... Khi tìm tài liệu để viết My Father - The Spy, John tiếp cận một số thư từ mà John H. Richardson từng gửi cho người bạn thân thời đại học, và chúng một lần nữa cho thấy tâm trạng bất mãn của John H. Richardson khi nhắc đến chính sách của Mỹ thời Chiến tranh lạnh cũng như cuộc chiến Việt Nam

Lê Thảo Chi - Theo An ninh thế giới


Bài tiếp CIA làm gì vào những ngày cuối cùng của Chiến tranh lạnh?