Tại sao một chuyên gia xuất sắc của CIA bị buộc phải từ chức?

Năm nay 54 tuổi nhưng Richard Barlow vẫn sống một mình trong một chiếc xe nhà kéo tồi tàn suốt 7 năm trời. Tài sản quý giá nhất mà Barlow luôn mang theo trên chiếc xe nhà kéo hiệu Beaumont đời 1976 của mình là trên 200kg đơn, thư, tài liệu.


Bài trước Chiến dịch săn lùng tài liệu tuyệt mật "Package" của KGB

Đây là số đơn, thư, tài liệu mà Barlow đã viết và thu thập được liên quan đến cuộc đấu tranh của ông với chính quyền liên bang, Quốc hội, Bộ Quốc phòngnhất là Cơ quan Tình báo trung ương Mỹ (CIA) kể từ khi Barlow bị buộc phải từ chức vô cớ và rời khỏi CIA vào tháng 6/1990 với lý do là để lộ thông tin nhạy cảm của tổ chức. Sau nhiều năm đấu tranh để chứng minh rằng mình vô tội, hiện nay Barlow đang sống cuộc đời của một kẻ thất nghiệp, không được trợ cấp và gia đình đổ vỡ.

Barlow sinh năm 1955, được CIA tuyển dụng vào năm 1978 khi còn đang học tại Đại học Richmond. Năm 1979, Barlow chính thức làm việc cho CIA tại Ban Đánh giá tình hình quốc tế. Những báo cáo đánh giá và phân tích tình hình chính trị, an ninh, quốc phòng và xã hội của cả một khu vực hay một quốc gia của Barlow đã thu hút sự quan tâm đặc biệt của Giám đốc CIA vào thời kỳ đó là Stansfield Turner và người kế nhiệm là William Casey.

Đến năm 1985, Barlow trở thành chuyên gia đánh giá và phân tích tình hình phát triển vũ khí hạt nhân (VKHN) của các nước thuộc thế giới thứ ba, Ban Phân tích thông tình báo quốc tế của CIA. Để có điều kiện thu thập các thông tin hay tiếp cận chương trình hạt nhân của những nước này Barlow đội lốt chuyên viên của Bộ Năng lượng Mỹ được cử đến nhiều quốc gia để triển khai các chương trình hợp tác phát triển năng lượng giữa Mỹ và các quốc gia này.

Năm 1987, khi đang thi hành nhiệm vụ tại quốc gia Nam Á Pakistan, Barlow đã lần ra được manh mối về một chương trình hạt nhân bí mật đang được triển khai tại quốc gia này dưới sự điều hành của nhà khoa học hạt nhân Abdul Qadeer Khan. Sau một thời gian điều tra, theo dõi, Barlow còn phát hiện ra rằng, Giáo sư Khan còn được Chính phủ Pakistan bật đèn xanh cho việc triển khai một chương trình hợp tác hạt nhân quốc tế giữa Pakistan và Libya, Iran cùng CHDCND Triều Tiên.

Tất cả những thông tin quan trọng này đều được Barlow tổng hợp, phân tích, đánh giá thành một tài liệu tối quan trọng, được CIA đánh giá là một chiến công to lớn. Vì thành tích này mà Barlow đã được CIA trao tặng Huân chương Công trạng đặc biệt vào năm 1988. Có điều là CIA đã giấu biệt thông tin quan trọng này mà chưa báo cáo cho Nhà Trắng lẫn Quốc hội.

Vào thời kỳ đó, Pakistan đang nóng lòng chờ đợi Quốc hội Mỹ bật đèn xanh cho phép Không quân Pakistan mua 10 máy bay chiến đấu F-16 trị giá 2,4 tỉ USD của Hãng chế tạo máy bay Lockheed Martins. Thực ra, từ năm 1985, chính quyền của Tổng thống Ronald Reagan đã cho phép hãng này ký hợp đồng bán máy bay F-16 cho Không quân Pakistan. Hợp đồng này sau đó đã bị ách lại bởi một điều luật (Điều luật Pressler) cấm các công ty Mỹ bán trang thiết bị và khí tài có thể sử dụng để chế tạo hay phát triển chương trình hạt nhân của một số quốc gia, trong đó có Pakistan.

Đến năm 1989, sau khi Pakistan chứng minh rằng không hề phát triển chương rình hạt nhân và việc mua máy bay chiến đấu F-16 là chỉ để sử dụng vào mục đích hỗ trợ tác chiến cho tổ chức dân binh Mujahedeen ở Afghanistan chống lại sự chiếm đóng của quân đội Liên Xô, nên Chính phủ Mỹ cho phép Hãng Lockheed Martins thực hiện hợp đồng bán máy bay cho Pakistan. Trong khi đó, CIA mặc dầu biết rằng Pakistan đang bí mật triển khai chương trình hạt nhân của riêng mình (thông qua báo cáo phân tích và đánh giá tình hình của Barlow) nhưng đã không cảnh báo cho Chính phủ Mỹ.

Ngày 6/7/1989, chỉ hơn một tháng trước khi chiếc máy bay F-16 đầu tiên được chuyển giao cho Không quân Pakistan, Ủy ban Tình báo của Quốc hội Mỹ bỗng nhận được một thư nặc danh gửi kèm theo bản sao tài liệu liên quan đến việc Pakistan bí mật triển khai chương trình hạt nhân, đã được một ai đó gửi bằng đường chuyển phát nhanh. Nghi vấn, Nghị sĩ Stephen Solarz, Chủ tịch Ủy ban Tình báo của Quốc hội, yêu cầu chính phủ của Tổng thống George H. Bush phải ra lệnh cho Hãng Lockheed Martins ngừng việc chuyển giao máy bay F-16 cho Không quân Pakistan để điều tra.

Từ đó bùng nổ việc CIA đã giấu biệt thông tin mật liên quan đến chương trình hạt nhân của Pakistan mà không báo cáo cho Nhà Trắng và Quốc hội. Trong tình hình như vậy, Barlow bỗng bị đình chỉ chức vụ và buộc phải từ chức khi bị buộc tội là đã tiết lộ thông tin mật liên quan đến an ninh quốc gia.

Cho rằng đây là một quyết định bất công nên Barlow gửi đơn kêu oan khắp nơi. Cuộc đấu tranh của Barlow đã thu hút sự quan tâm của dư luận, nhất là từ nhiều đại biểu Quốc hội và các phương tiện thông tin đại chúng đến nỗi Quốc hội phải can thiệp bằng việc thành lập một ủy ban đặc biệt để điều tra. Đến năm 1997, vụ việc của Barlow mới được làm sáng tỏ khi Ủy ban điều tra đặc biệt của Quốc hội phát hiện ra rằng thư nặc danh và hồ sơ tài liệu liên quan đến chương trình hạt nhân của Pakistan đã được gửi đến Ủy ban Tình báo của Quốc hội từ Cơ quan Tình báo quân đội Mỹ (DIA).

Theo nhận định của Nghị sĩ Solarz, có thể CIA đã chia sẻ những thông tin liên quan đến việc Pakistan bí mật triển khai chương trình hạt nhân cho DIA để cùng hợp tác hành động mà chưa báo cáo cho Quốc hội và Nhà Trắng. Để ngăn chặn (hoặc phá hoại) việc Hãng Lockheed Martins bán máy bay F-16 cho Không quân Pakistan nên một điệp viên của DIA đã viết thư nặc danh và sao chụp hồ sơ tài liệu liên quan đến chương trình hạt nhân của Pakistan rồi gửi cho Quốc hội.

Mặc dầu đã được chứng minh là vô tội nhưng Barlow vẫn không được khôi phục chức vụ mà còn bị cắt trợ cấp và nhiều quyền lợi khác. Trong khi đó, những nhân vậttrách nhiệm của CIA vẫn không chịu bất cứ trách nhiệm nào. Bất mãn, Barlow lui về bang Montana và mở một cửa hàng nhỏ sửa chữa xe hơi để mưu sinh qua ngày.

Năm 2005, cuốn sách có tựa đề "Cuộc thánh chiến vì hạt nhân" của Barlow đã gây tiếng vang khi được xuất bản. Tiền bản quyền thu được từ cuốn sách đã giúp Barlow mua được một chiếc xe nhà kéo cũ kỹ. Từ đó, cựu chuyên viên phân tích tình hình xuất sắc của CIA lang thang một mình hết bang Montana rồi đến bang Arizona và California...

Văn Hòa (theo CiCentre)


Bài tiếp Vì sao thủ phạm vụ khủng bố Lockerbie được thả tự do trước thời hạn?