Vụ nổ nhà máy thủy điện lớn nhất nước Nga là tai nạn hay phá hoại?

8h13 (giờ địa phương) sáng ngày 17/8/2009, một sự cố nghiêm trọng đã xảy ra tại Nhà máy Thủy điện Sayano-Shushenkaya lớn nhất nước Nga: Một tiếng nổ lớn đã phá hủy trần của khu vực đặt các tuốcbin phát điện khiến nước tràn ngập toàn bộ khu vực.


Bài trước Cái chết bí ẩn của cựu Thủ tướng Ấn Độ Bahadur Shastri

Cho đến ngày 9/9, sự cố nghiêm trọng này đã làm thiệt mạng 74 kỹ sưcông nhân, 1 công nhân hiện còn đang mất tích. Sự cố này đã khiến dư luậnChính phủ Nga quan tâm. Thủ tướng Nga Vladimir Putin có mặt ngay tại hiện trường để chỉ đạo nhà chức trách khẩn trương khắc phục hậu quả. Hiện công việc điều tra nguyên nhân sự cố đang được tiến hành nhằm xác định có phải đây là một tai nạn hay là một vụ phá hoại, nhất là khi một tổ chức khủng bố người Chechnya thừa nhận đã gây ra vụ phá hoại nhằm gây thiệt hại cho nền kinh tế Nga.

Nhà máy thủy điện Sayano-Shushenkaya nằm trên sông Yenesi chảy ngang qua thành phố Sayanogorsk của nước Cộng hòa Khakassia thuộc vùng Sibéria của Nga. Dự án xây dựng nhà máy thủy điện lớn nhất nước Nga này được khởi công xây dựng từ năm 1968 và đưa vào sử dụng từ năm 1978.

Đến năm 1987, nhà máy được cải tạo và xây dựng thêm một số công trình phục vụ cho việc sản xuất năng lượng. Năm 1993, nhà máy được tư nhân hóa và do Tập đoàn Năng lượng USE quản lý. Năm 2004 được chuyển giao lại cho Tập đoàn Rus-Hydro. Đây là nhà máy thủy điện lớn nhất nước Nga và là 1 trong 6 nhà máy thủy điện lớn nhất thế giới.

Nhà máy thủy điện Sayano-Shushenkaya có chiều cao 245,5m, chiều rộng là 1.060m, có thể tích nước trên một diện tích rộng đến 621km2 đủ để 10 tổ máy phát điện với tổng công suất lên đến 6.400MW. Chỉ riêng công suất của nhà máy thủy điện này đã gánh đến 1/4 năng lượng cung cấp điện của Tập đoàn Rus-Hydro, đảm bảo cung ứng đến 70% nhu cầu về điện của toàn vùng Sibéria.

Trong quá khứ, nhà máy này cũng đã từng gặp một số sự cố. Vào ngày 23/5/1979, do tuyết tan vào mùa xuân gây lũ lụt, nước tràn ngập Tổ máy số 1 gây cháy nổ và làm tê liệt tổ máy này. Hai tháng sau sự cố mới được khắc phục. Năm 1985, nước lũ tràn ngập và phá vỡ 80% tuyến dẫn nước vào các tổ máy khiến nhà máy phải giảm 1/3 công suất phát điện để khắc phục sự cố. Năm 1988, một cơn lũ đã phá hủy từng phần của 3 tuyến dẫn nước vào phòng máy gây ngập đến 5m.

Năm 1998, Bộ Tình trạng khẩn cấp của Nga đã liên tiếp cảnh báo rằng, cấu trúc của nhà máy đã bị biến dạng và nếu không có biện pháp khắc phục thì thân đập có khả năng không chịu được áp lực ngày càng tăng của các trận lũ lụt hàng năm. Sau đó, Chính phủ Nga đã thuê Công ty Saltenbash của Pháp kiểm tra và gia cố thân đập.

Nhằm đảm bảo thân đập không gặp sự cố, nhất là từ áp lực của nước, năm 2006, Tập đoàn Rus-Hydro đã cho lắp đặt 11.000 cảm ứng khắp thân đập. Những cảm ứng này sẽ đo áp lực tối đa của thân đập và sẽ cảnh báo khi áp lực nước tăng quá mức quy định có thể xảy ra sự cố vỡ đập.

Tuy nhiên, những biện pháp này vẫn không ngăn được sự cố khủng khiếp xảy ra tại Nhà máy thủy điện Sayano-Shushenkaya. Vào lúc 8h13 ngày 17/8/2009, một tiếng nổ phát ra từ Tổ máy phát điện số 2 và sau đó là nước tràn mạnh vào khắp phòng máy gây ngập tức thì và cháy nổ khiến nguồn cung cấp điện của nhà máy bị cắt. Và phải đợi đến khi nhà máy khởi động tổ máy phát điện dự phòng chạy bằng dầu diesel thì chiếc cổng bằng thép mới được vận hành để đóng lại nhằm ngăn nguồn nước tràn vào phòng máy. Việc khắc phục sự cố và cứu hộ những kỹ sư, công nhân có mặt trong phòng máy diễn ra cực kỳ khó khăn.

Cho đến ngày 24/8, nước mới được bơm hết ra khỏi phòng máy và công tác cứu hộ mới chấm dứt vào ngày 28/8. Cùng ngày, tình trạng khẩn cấp được công bố tại nước Cộng hòa Khakassia từ ngày 17/8 cũng được dỡ bỏ.

Cuộc điều tra nguyên nhân của sự cố đã được Bộ Nội vụ và Cơ quan Môi trường - Kỹ thuậtHạt nhân (Rostekhnadzor) của Nga khẩn trương điều tra có phải là do tai nạn, sự cố kỹ thuật và không loại trừ nguyên nhân là do phá hoại, nhất là hôm 21/8/2009, một tổ chức khủng bố người Chechnya đã nhận trách nhiệm phá hoại Nhà máy thủy điện Sayano-Shushenkaya trong một chiến lược mới nhằm phá hoại nền kinh tế của nước Nga.

Tuy nhiên, theo nhận định của nhiều chuyên gia về thủy điện, trong đó có 2 cựu giám đốc của nhà máy là Alexander Toloshinov và Valentin Bryzgalov, nguyên nhân của sự cố chắc chắn là vì lý do kỹ thuật khi hệ thống điều hòa nước của đường hầm dẫn nước vào Tổ máy số 2 gặp sự cố khiến áp lực nước tăng cao làm vỡ kết cấu của đường hầm dẫn nước sau đó tràn vào phòng máy. Nước tràn vào lần lượt gây ngập và phá hủy thiết bị điện ở các tổ máy.

Hậu quả của sự cố đã gây đình trệ cho hoạt động sản xuất và sinh hoạt của một phần lớn Sibéria, nhất là gây thiệt hại nặng cho hai nhà máy chế biến nhôm tại Sayanogorsk và Khakassia. Theo RUSAL, tập đoàn quản lý hai nhà máy chế biến nhôm trên, nếu sự cố tại Nhà máy Thủy điện Sayano-Shushenkaya không được nhanh chóng khắc phục có thể gây thiệt hại cho tập đoàn này đến 500.000 tấn nhôm/năm. Sự cố cũng gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng cho sông Yenesi khi một lượng dầu diesel đến 80 tấn tràn ra sông và đến ngày 25/8/2009 mới được khắc phục.

Theo Bộ Năng lượng Nga, việc sửa chữa, xây dựng lại phòng máy và các hầm dẫn nước sẽ kéo dài trong vòng 2 năm và tiêu tốn đến 1,3 tỉ USD. Riêng công việc điều tra nguyên nhân sự cố nhưng chậm nhất là đến tháng 6/2010 mới được làm sáng tỏ và công bố

Văn Hòa (tổng hợp)


Bài tiếp Những "con lừa" trị giá hàng triệu USD của tình báo Canada